image

Geschiedenis van de Put van Ekeren

 
Bron: Vandermaelen kaarten 1846-1854 (Geopunt.be)
Bron: Geopunt.be
Vandermaelen kaarten 1846-1854

Wat we nu kennen als de Put van Ekeren, Domein Muisbroek, was in de 19de eeuw een polder, gelegen tussen Hoevenen, Ekeren, Wilmarsdonk (waarvan je de toren van de Sint Laurentiuskerk nog kan zien vanop de Noorderlaan) en Oorderen (ongeveer op de plek waar later General Motors, plant 2 stond). Het was een gevariëerd landschap, met hogere percelen, dijken en lagere (moerasachtige) zones. Waar het merkteken staat op de tekening, is ongeveer waar nu de parking eindigt aan de doorsteek naar de tuintjes en schuur.

In de periode 1925-1930 werd het station van Oorderen omgebouwd tot een goederenrangeerstation "Antwerpen Noord" met verbinding naar lijn 12 Antwerpen- Essen. Om deze zone een eenvormige hoogte te geven, werd zand afgegraven. Zo ontstond de grote en de kleine put van Ekeren. Deze worden gevoed met water van het Schoon Schijn. Het water werd gebruikt als watervoorziening voor het rangeerstation. Naar verluidt werd het water ook gebruikt voor de stoomtreinen. Zeker is dat dit vandaag met de huidige waterhardheid (DH 35), niet meer zou kunnen. (Zie verder bij de aanleg van de havenweg hoe dit komt)

Rond 1929 werden verschillende polderdorpen ingelijfd bij Antwerpen

Tijdens de uitvoering van het zgn. 10-jarenplan voor de haven van Antwerpen (1956-1965) werden vele polderdorpen afgebroken (Wilmarsdonk: 1966, Oorderen: 1965). De vrijgekomen gronden werden opgehoogd met zand uit de nieuw gegraven dokken. Op die manier werd toen de haven uitgebouwd tot aan de Zandvlietsluis (1967). Tijdens deze werken werd het grondgebied rond Muisbroek ook opgehoogd, maar nooit in exploitatie genomen. Hierdoor kon de natuur het terug veroveren. Dit vormt de huidige Bospolder en Ekers Moeras, sinds 2002 beheerd door Natuurpunt.

De straat naar de parking draagt de naam Ekerse Dijk. Een stuk van de originele Ekerse Dijk kan je nog zien aan de verhoging in het verlengde van de parking. Een leuk artikel over het ontstaan en het nut van deze dijk kun je vinden op de website van www.schattenvanekeren.be,  het artikel vind je hier.

Sinds het midden van de 18de eeuw werd het Schijn in verschillende fases omgeleid. Origineel liep het over een traject van ongeveer 4,5 km naar de Schelde na het Rivierenhof (dwars door Antwerpen via o.a. de Herentalsevaart, nu Herentalsebaan). Vandaag moet het water ongeveer 17,5 km afleggen. Uiteindelijk wordt dat water van het noordelijk deel van het Schijn (het Schoon Schijn), door het pompstation Rode Weel, vroeger in de Schelde nu in het kanaaldok gepompt (info integraal waterbeleid vlaanderen).

In 1970 werd de havenweg (ook Zoomse weg, nu A12) tot aan de Leugenberg opengesteld. Tijdens de aanleg ervan, is gebruik gemaakt van zand uit de grote put om een goede wegfundering aan te leggen. Hierdoor ontstonden de diepere delen in de grote put. Daarbij werden de grondlagen uit het Plioceen en Mioceen doorbroken. Het is daar, waar je veel fossielen kunt vinden, in de wanden van het diepere gedeelte. Het openleggen van deze sediment zones, vol met kalkhoudende fossielen, is de reden dat de hardheid van het water zo hoog is geworden.

De stad Antwerpen huurt de gronden van de NMBS. In 1975 werd er toestemming gegeven aan de AVOS-clubs om te duiken in onze put. Op 1 januari 1997 werd de concessie van de grote vijver aan AVOS gegeven.
Sinds die datum beheert AVOS de infrastructuur van de Put van Ekeren: infoborden werden geplaatst en bijgewerkt, de vlottende stijger aan de westzijde werd vervangen door een brede trap, de duiksteiger werd aangelegd, boeien werden geplaatst, jaarlijkse opkuisacties, enz. 

In 1998 werd er een grote vliegtuigbom uit WO2 tot ontploffing gebracht in het diepste gedeelte van de grote put. Met als gevolg dat de oorspronkelijke diepte van 21 meter gereduceerd werd tot ongeveer 19 meter.

In 2018 werd het domein Muisbroek en Ekerse polder overgedragen van district Antwerpen naar het district Ekeren.